91ÊÓƵ

КТМУда "Түрк элдеринин салттуу спорт оюндары" XIV эл аралык симпозиуму башталды.


  • 2026-10-02
Кыргыз-Түрк «Манас» университети, Кахраманмараш Сүтчү Имам университети жана Кахраманмараш шаардык мэриясынын кызматташтыгында уюштурулган "Түрк элдеринин салттуу спорт оюндары" IX эл аралык симпозиуму түрк дүйнөсүнүн орток салттуу спорттук мурасын илимий негизде кароо максатында башталды. 2-4-октябрь күндөрү өтө турган бул симпозиумда ар кайсы өлкөлөрдөн келген илимпоздордун салттуу спорт оюндарын коргоо, өнүктүрүү жана кийинки муундарга өткөрүп берүүгө багытталган изилдөөлөрү ортого салынат.

Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин кабыл алуусунда өтүп жаткан "Түрк элдеринин салттуу спорт оюндары" XIV эл аралык симпозиуму Касым Тыныстанов атындагы жыйындар залында башталды.

Түрк элдеринин салттуу спорт оюндарын изилдөө, сактоо, өнүктүрүү жана келечек муундарга өткөрүп берүү максатында уюштурулган симпозиум түрк дүйнөсүнүн түрдүү аймактарынан келген окумуштууларды бир академиялык платформада бириктирди.

Илимий программада 232 баяндама

Симпозиумдун максаты жана программасы тууралуу маалыматты «Манас» университетинин спорт илимдери факультетинин деканы жана «Түрк элдеринин салттуу спорт оюндары» XIV эл аралык симпозиумун уюштуруу комитетинин төрайымы, профессор Жыпаркул Абдырахманова берди.

Профессор Абдырахманова симпозиумга сегиз өлкөдөн окумуштуулар жана академиктер өздөрүнүн илимий эмгектери менен катышып жатканын билдирди. Симпозиумдун алкагында Кыргызстан, Түркия, Казакстан, Өзбекстан, Азербайжан, Кытай, Косово, Россия жана ошондой эле Татарстан, Тыва жана Карачай-Черкес Республикаларынан келген окумуштуулар да орун алганын айтты.

Илимий программага жалпысынан 232 баяндама кабыл алынганын белгилеген Абдырахманова, баяндамалардын 123ү онлайн, ал эми 109у бетме-бет баяндамалар болорун кошумчалады.

Ар кайсы аймактардан келген окумуштуулардын катышуусу салттуу спорт оюндарына болгон академиялык кызыгууну көрсөтүп жатканын айткан Абдырахманова, Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин ректору, профессор Алпаслан Жейландын узак жылдардан бери көрсөтүп келген колдоосу симпозиумдун өнүгүшүндө маанилүү роль ойногонун, мунун аркасында эл аралык кызматташтык жыл сайын чыңдалып жатканын билдирди.

Программа Кыргызстан жана Түркиянын мамлекеттик гимндерин аткаруу менен уланды. Андан соң Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин таанытуу тасмасы катышуучулардын назарына сунушталды. Ошондой эле программанын алкагында «Манас» университетинин салттуу спорт оюндарын изилдөө, сактоо жана өнүктүрүү максатында ишке ашырган иштери баяндалган «Салттуу спорт оюндары» аттуу кыска метраждуу тасма көрсөтүлдү.

«Салттуу спорт түрлөрү — маданиятыбызды келечек муундарга өткөрүүнүн эң кыска жолу»

КТМУнун ректору, профессор Алпаслан Жейлан ачылыш программасында сүйлөгөн сөзүндө илимий жыйындардын туруктуулугуна көңүл бурду. Симпозиумдардын эң маанилүү өзгөчөлүктөрүнүн бири — алардын туруктуулугу экенин билдирген Жейлан, Кыргыз-Түрк «Манас» университети катары илимий жыйындардын үзгүлтүксүз өтүп туруусун негиз кылып алышканын айтты.

Салттуу спортту жөн гана спорттук иш-чара катары көрбөө керектигин баса белгилеген профессор Алпаслан Жейлан, салттуу спорттун маданиятты сактоодогу жана келечек муундарга өткөрүп берүүдөгү ролун төмөнкү сөздөрү менен түшүндүрдү: «Спорт менен маданиятыбыздын кесилиши. Бул жөн гана спорт эмес. Ошол эле учурда маданиятыбызды келечек муундарга өткөрүп берүүнүн эң кыска жана эң түз жолу».

Симпозиумга эл аралык деңгээлде көп катышуу болгонун айткан ректор Жейлан, 232 академик катышкан бул жыйын салттуу спорт тармагында «Манас» университети тарабынан өткөрүлгөн эң кеңири масштабдуу эл аралык симпозиумдардын бири экенин билдирди.

Профессор Алпаслан Жейлан симпозиумду уюштурууга эмгеги сиңген академиктерге жана катышуучуларга ыраазычылык билдирип, ар кайсы өлкөлөрдөн келген окумуштууларды Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде тосуп алууга кубанычта экенин билдирди.

«Көчмөндөр жаратылыш менен таттуу мамиледе өнүккөн цивилизацияны курушкан»

КТМУнун биринчи проректору, доц. Алмаз Ибраев симпозиум түрк элдеринин тарыхын, маданиятын жана руханий дүйнөсүн салттуу спорт оюндары аркылуу кароо, биргелешкен баалуулуктарды ортого чыгаруу жана окумуштуулар ортосунда тажрыйба бөлүшүүнү чыңдоо жагынан маанилүү платформа экенин айтты.

Кыргызстанда өткөрүлгөн Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын алкагында салттуу спорт боюнча илимий симпозиумдун өткөрүлүшүнүн маанисине токтолгон Ибраев, көчмөн маданиятын жөн гана спорт оюндары аркылуу эмес, жаратылыш менен болгон мамилеси аркылуу да баалоо керектигин билдирди.

«Көчмөндөр жаратылыш, суу жана айлана-чөйрө менен таттуу мамиледе жашаган цивилизацияны курушкан. Бул цивилизация кылымдар бою жашап келген», — деген Ибраев, бүгүнкү күндө адамзат жаратылыш менен гармонияда жашоого чоң муктаждык туюп жатканын белгиледи.

Салттуу спорт оюндарынын маданий мурасты сактоодогу ролуна да көңүл бурган Ибраев, спорт менен бирге тарыхты жана маданиятты келечек муундарга өткөрүп берүү маселеси да каралышы керектигин айтып: «Салттуу спорт оюндарыбыз менен биргеликте маданиятыбызды, тарыхыбызды кантип сактап калабыз, жана кийинки муундарга аманат катары кантип жеткирип беребиз деген маселелерди сөзсүз көтөрүшүбүз керек», — деди.

«"Манас" университети - жөн гана билим берүү мекемеси эмес»

Симпозиумдун мазмуну Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин миссиясына түздөн-түз шайкеш келерин билдирген Ибраев, университет жөн гана билим берүү мекемеси эмес экенин айтты.

«Манас» университети ошондой эле мекенин, жерин сүйгөн, өлкөсүнө кызмат кылууну максат кылган жаштарды тарбиялоону максат кыларын билдирген Ибраев, симпозиумга катышкан окумуштуулар, изилдөөчүлөр жана спортчулар каралган маселелерге чоң салым кошот деген ишенимин билдирди.

Симпозиум быйыл 14-жолу уюштурулуп жатканына көңүл бурган Ибраев, Кахраманмарашта башталган бул иш-чара убакыттын өтүшү менен университеттин маанилүү салттарынын бирине айланганын билдирди.

Ибраев симпозиумда каралган маселелер бүгүнкү күндө да өз маанилүүлүгүн жоготпогонун белгилеп, иш-чаранын кийинки жылдарда да уланышын каалады.

«Салттуу спорт өзүнө бай маданий тажрыйбаны камтыйт»

Кахраманмараш Сүтчү Имам университетинин ректору, профессор Ибрахим Танер Окумуш салттуу спорт жөн гана физикалык чеберчилик жана атаандаштыктан турбай турганын билдирди.

«Бул оюндар коомдордун тарыхын, баалуулуктарын, тилектештигин жана муундан-муунга өтүп келген маданий мурасын өзүнө камтыйт», — деген Окумуш, түрк дүйнөсүнүн түрдүү аймактарында жашап жаткан салттуу спорт түрлөрү тарыхтын жана маданий жакындыктын көрсөткүчү экенин айтты.

Маданий мурасты сактоо, өнүктүрүү жана келечек муундарга өткөрүп берүүдө университеттерге маанилүү милдеттер жүктөлөрүн билдирген Окумуш, эл аралык симпозиумдар окумуштуулар ортосунда маалымат жана тажрыйба бөлүшүүнү чыңдап, мындай жолугушуулар жаңы академиялык кызматташтыктарга жана туруктуу достукка негиз түзөрүн белгиледи.

Түрк дүйнөсүнүн салттуу спорт мурасы илимий эмгектерде каралууда

Симпозиумдун биринчи күнүндө Кыргызстан, Түркия, Казакстан, Өзбекстан, Азербайжан, Кытай, Косово жана Россиядан, ошондой эле Татарстан, Тыва жана Карачай-Черкес Республикаларынан келген академиктер жана изилдөөчүлөр тарабынан салттуу спорт оюндары жана улуттук спорт түрлөрү боюнча жасалган илимий эмгектер сунушталды.

Ачылыш отурумда Кыргыз Республикасынын Улуттук спорт түрлөрү дирекциясынын директору Улукбек Өмүрбеков «Кыргыз салттуу оюндарын жана улуттук спорт түрлөрүн сактоо жана өнүктүрүү маселелери» деген темада баяндама жасап, кыргыз салттуу оюндарын жана улуттук спорт түрлөрүн сактоо жана өнүктүрүү боюнча изилдөөлөрү менен бөлүштү.

Россия/Татарстандан TISBI Набережные Челны филиалынан келген профессор Зинаида Кузнецова «Салттуу оодарыш спортун кайра жаратуу, стандарттарды жана окуу программаларын иштеп чыгуу» деген темадагы баяндамасында оодарыш спортун кайра жаратуу жана бул тармактагы стандарттар менен окуу программаларын өнүктүрүү боюнча иштерин айтып берди.

Өзбекстандын Фергана мамлекеттик университетинен доцент Шерзод Джалалов «Өзбек улуттук кыймылдуу оюндарын колдонуудагы дифференцияланган мамиленин гендердик өзгөчөлүктөрү: Жалпы орто билим берүүчү мектептердеги эркек жана кыз окуучуларды салыштырмалуу талдоо» аттуу эмгеги менен өзбек улуттук кыймылдуу оюндарын колдонуудагы дифференцияланган мамиленин гендердик аспектисин карап чыкты.

Хожа Ахмет Ясави атындагы Эл аралык түрк-казак университетинен доцент Баглан Ермаханов болсо «Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун шкаласы (Whoqol-Bref) Каз көрсөткүчтөрүнүн анализинин негизинде университет студенттеринде дени сак жашоо образын калыптандыруу» деген темада баяндама жасады.

Түркиянын Bandırma Onyedi Eylül  университетинен доцент Серкан Нажи Метин «Өткөндөн келечекке түрк жаа атуусу: Маданий мурасты спортко айландыруу» деген темадагы баяндамасында түрк жаа атуусунун тарыхый жана маданий мурас катары өзгөчөлүгүн жана бул мурасты тирүү спорт маданиятына айландыруу маселесин карап чыкты.

Салттуу спорт оюндары аянтындагы көрсөтүүлөр

Ачылыш программасынан кийин симпозиум Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин Салттуу спорт оюндары аянтында уюштурулган көрсөтүү программасы менен уланды.

Түрк элдеринин салттуу спорт маданиятын жана бай мурасын чагылдырган көрсөтүүлөр катышуучуларга тартууланды. Программадан кийин ар кайсы өлкөлөрдөн келген академиктердин жана изилдөөчүлөрдүн катышуусунда илимий отурумдар өтүлдү.

21 отурум илимий баяндамалар жасалды

«Түрк элдеринин  салттуу спорт оюндары» XIV эл аралык симпозиумунун алкагында жалпысынан 21 сессия өткөрүлүп, 106 бетме-бет илимий баяндама жасалды.

Симпозиумдун жүрүшүндө түрк элдеринин салттуу спорт оюндары, улуттук спорт түрлөрү, салттуу оюндарды сактоо жана өнүктүрүү, билим берүү, маданият, саламаттыкты сактоо жана спорт илимдери сыяктуу түрдүү тармактарда аткарылган илимий эмгектер каралды.

3-4-октябрь күндөрү улана турган «Түрк элдеринин  салттуу спорт оюндары» XIV эл аралык симпозиуму ар кайсы өлкөлөрдөн келген академиктерди жана адистерди Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде бириктирип, түрк элдеринин биргелешкен салттуу спорт мурасын илимий жактан изилдөөгө, сактоого жана келечек муундарга өткөрүп берүүгө салым кошуусун улантууда.

    Социалдык медиада бөлүшүү